Nadeelcompensatie onder de Omgevingswet: wat is er veranderd?

Geschreven door Thijs Liebregts
13 november 2025 · 3 minuten leestijd

Onder de Wet ruimtelijke ordening heette het planschade. Onder de Omgevingswet heet het nadeelcompensatie. Het gaat nog steeds om schade door een rechtmatig besluit van de overheid, zoals waardedaling van een woning door nieuwbouw in de buurt. Toch is er veel veranderd, ook in het moment waarop de schade ontstaat. Ik neem de hoofdlijnen hier kort met u door.

Grondslag

De regeling staat in afdeling 15.1 van de Omgevingswet, die voortbouwt op de algemene regeling over nadeelcompensatie in titel 4.5 van de Awb. Artikel 15.1 Omgevingswet noemt limitatief de besluiten en handelingen die tot nadeelcompensatie kunnen leiden, zoals een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit en regels in het omgevingsplan. Staat een besluit niet op die lijst, dan is er geen recht op compensatie.

Peilmoment

Een belangrijk verschil met het oude recht is het moment waarop de schade ontstaat. Onder de Wro veroorzaakte het bestemmingsplan zelf de schade. Onder de Omgevingswet is dat in veel gevallen pas de omgevingsvergunning die de activiteit toestaat. Een omgevingsplan met ruime bouwmogelijkheden leidt dus pas tot een aanvraag om nadeelcompensatie als er daadwerkelijk een vergunning wordt verleend. Voor activiteiten die vergunningvrij zijn, schuift het moment door naar het moment waarop de activiteit feitelijk wordt verricht.

Normaal maatschappelijk risico

Schade die binnen het normale maatschappelijke risico valt, blijft voor rekening van de aanvrager (artikel 4:126 Awb). De Omgevingswet voegt daar een forfait aan toe. Bij waardevermindering van een onroerende zaak door een ontwikkeling in de omgeving blijft in elk geval 4% van de waarde voor rekening van de aanvrager (artikel 15.7 Omgevingswet). Onder de Wro was dat 2%. Stel dat uw woning € 400.000 waard is en € 30.000 in waarde daalt. Dan komt € 16.000 voor uw eigen rekening en resteert hooguit € 14.000, nog afgezien van een eventuele verdere korting.

Aanvraag

De aanvraag gaat naar het bestuursorgaan dat het schadeveroorzakende besluit heeft genomen, meestal het college. De aanvrager moet de aanvraag indienen binnen 5 jaar nadat hij bekend is geworden met de schade. Het college beslist binnen 8 weken, of binnen 6 maanden als het een adviescommissie inschakelt.

Overgangsrecht

Voor schade door een besluit dat vóór 1 januari 2024 is genomen, zoals een bestemmingsplan, blijft het oude recht van toepassing. Wie schade lijdt door een bestemmingsplan uit 2023, dient dus nog een aanvraag om planschade in onder de Wro.

Voorzienbaarheid

Ook onder de Omgevingswet blijft de vraag of de schade voorzienbaar was van belang. Wie een woning koopt terwijl een ontwikkeling in de omgeving al concreet was aangekondigd, heeft het risico daarvan aanvaard. Doordat het schademoment later ligt, bij de vergunning in plaats van het plan, verschuift ook dat ijkpunt. Een koper doet er daarom goed aan niet alleen het omgevingsplan te bekijken, maar ook na te gaan welke vergunningen in de omgeving zijn aangevraagd.

Conclusie

Nadeelcompensatie onder de Omgevingswet is beperkter dan de oude planschaderegeling: het forfait is hoger en het schademoment ligt later. Wél blijft de kern hetzelfde: schade buiten het normale maatschappelijke risico wordt vergoed. Heeft u schade door een ontwikkeling in uw omgeving, of wilt u als initiatiefnemer weten welk risico u loopt? Neem gerust contact met ons op.

LiebregtsLeistra

Waar kunnen we u mee helpen?

Contact