Een ambtenaar zegt aan de telefoon dat uw dakterras 'geen probleem' is. Een jaar later legt de gemeente een last onder dwangsom op. Kunt u zich dan op die uitlating beroepen? Dat hangt af van het vertrouwensbeginsel. Sinds een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van 29 mei 2019 is helder hoe de rechter dat beginsel toetst (ECLI:NL:RVS:2019:1694). Ik neem het kader hier kort met u door.
De zaak
De zaak ging over een woning in Amsterdam met een dakterras en een dakopbouw. De gemeente wilde handhavend optreden. Het dakterras en de opbouw waren er al 25 jaar. De eigenaar stelde dat een inspecteur van Bouw- en Woningtoezicht hem eerder had laten weten dat de gemeente niet zou optreden. De Afdeling gaf de eigenaar gelijk en vond het optreden onevenredig. Belangrijker dan de uitkomst is het kader dat de Afdeling formuleerde. Dat bestaat uit drie stappen.
Stap 1: toezegging
De eerste vraag is of de uitlating een toezegging is. Het gaat erom hoe een redelijk denkende burger de uitlating mocht opvatten. Er moet sprake zijn van een welbewuste standpuntbepaling over de uitoefening van een bevoegdheid, toegesneden op het concrete geval. Een algemene folder of een opmerking als 'dat zal wel goedkomen' is onvoldoende. Een e-mail waarin een ambtenaar na bestudering van de tekeningen schrijft dat de gemeente niet zal handhaven, kan wel voldoende zijn. Daarbij moet de burger te goeder trouw zijn. Wie onjuiste informatie gaf, kan zich niet op de reactie beroepen.
Stap 2: toerekening
Vervolgens moet de toezegging zijn toe te rekenen aan het bevoegde bestuursorgaan. Doorgaans is dat het college van burgemeester en wethouders, niet de individuele ambtenaar. De burger moet er op goede gronden van hebben mogen uitgaan dat de ambtenaar het standpunt van het college vertolkte. Ook een toezicht- of handhavingsmedewerker kan binnen zijn werkterrein zo'n toezegging doen. De Afdeling kijkt dus naar de functie en naar de manier waarop het contact verliep.
Stap 3: betekenis
Als laatste weegt de rechter wat het gewekte vertrouwen betekent voor de beslissing. Een veelvoorkomend misverstand: een geslaagde toezegging betekent niet automatisch dat de gemeente zich eraan moet houden. Zwaarder wegende belangen kunnen eraan in de weg staan, zoals de veiligheid, de belangen van buren of het belang van naleving van de wet. In dat geval kan het vertrouwen wel leiden tot een vergoeding van de schade die de burger lijdt.
Bewijs
In de praktijk draait het vaak om bewijs. Een mondelinge uitlating is lastig aan te tonen. Ik raad nadrukkelijk aan om toezeggingen altijd schriftelijk te laten bevestigen, met een duidelijke omschrijving van het plan of de situatie waar ze op zien. Een mail met 'zoals besproken' en een korte samenvatting is vaak al voldoende om later houvast te hebben.
Ook een eerdere vergunning of een jarenlang gedoogde situatie kan onder omstandigheden vertrouwen wekken. Ook dan gelden dezelfde drie stappen.
Conclusie
Het vertrouwensbeginsel biedt bescherming, maar alleen bij een concrete toezegging van iemand die namens het bevoegde orgaan mocht spreken. Ook dan weegt de rechter alle belangen. Heeft de gemeente u iets toegezegd en komt zij daar nu op terug? Neem gerust contact met ons op om te sparren over de mogelijkheden.
Wilt u opkomen tegen een besluit van de overheid? Lees meer over onze aanpak als advocaat bestuursrecht.