Beginselplicht tot handhaving, wanneer moet de gemeente optreden?

Geschreven door Thijs Liebregts
17 november 2022 · 3 minuten leestijd

Uw buurman plaatst zonder vergunning een grote schuur tegen de erfgrens. U vraagt de gemeente om op te treden. Moet zij dat doen? In principe wel. De bestuursrechter gaat uit van een beginselplicht tot handhaving. Wat dat inhoudt en wanneer de gemeente daarvan mag afwijken, leest u hierna.

De beginselplicht

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State hanteert al jaren een vaste formule. Gezien het algemene belang dat gediend is met handhaving, moet het bevoegde gezag bij overtreding van een wettelijk voorschrift in de regel van zijn handhavingsbevoegdheid gebruikmaken. Alleen onder bijzondere omstandigheden mag het daarvan afzien. Kort gezegd: handhaven is de regel, niet handhaven de uitzondering.

Uitzonderingen

De rechtspraak noemt twee bijzondere omstandigheden. De eerste is concreet zicht op legalisering. Is de gemeente bereid een vergunning te verlenen en is er een aanvraag ingediend of een procedure gestart, dan hoeft zij niet te handhaven. Een vage bereidheid om mee te werken is daarvoor onvoldoende.

De tweede omstandigheid is dat handhavend optreden zo onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen, dat daarvan in die situatie moet worden afgezien. Denk aan een geringe overschrijding van de bouwregels, zonder gevolgen voor de omgeving, terwijl afbraak hoge kosten met zich meebrengt. Sinds de Afdeling in februari 2022 het evenredigheidsbeginsel verder heeft uitgewerkt, vraagt de rechter van gemeenten een zorgvuldiger afweging. Ook een toezegging van de gemeente kan onder omstandigheden aan handhaving in de weg staan.

Het handhavingsverzoek

Een omwonende kan de gemeente schriftelijk verzoeken om handhavend op te treden. Het antwoord daarop is een besluit, waartegen bezwaar en beroep openstaan. Wie het verzoek doet, moet wel belanghebbende zijn. Stel dat u op twintig meter afstand woont en zicht heeft op de schuur. Dan bent u in de regel belanghebbende. Een inwoner aan de andere kant van het dorp is dat niet.

Het verzoek wordt concreet als het de overtreding beschrijft, met foto's en zo mogelijk een verwijzing naar de geschonden regel. Beslist de gemeente niet op tijd, dan kunt u haar in gebreke stellen en beroep instellen wegens niet tijdig beslissen.

Hoe handhaaft de gemeente?

De gemeente kiest meestal voor een last onder dwangsom: de overtreder krijgt een termijn om de overtreding te beëindigen en verbeurt daarna een bedrag per dag of per keer. Het alternatief is een last onder bestuursdwang, waarbij de gemeente de overtreding zelf beëindigt op kosten van de overtreder. De gemeente moet de overtreder vooraf in de gelegenheid stellen een zienswijze te geven.

Gedogen

Soms kiest een gemeente ervoor een overtreding tijdelijk te gedogen, bijvoorbeeld omdat een vergunningaanvraag in behandeling is. Een gedoogbeschikking is een besluit, waartegen belanghebbenden bezwaar kunnen maken. Ook gedogen moet de gemeente motiveren. Een gemeente die jarenlang niets doet zonder gedoogbeschikking, gedoogt feitelijk, maar dat staat niet aan handhaving in de weg.

Conclusie

Bij een overtreding moet de gemeente in principe optreden. Alleen concreet zicht op legalisering of onevenredigheid rechtvaardigt een uitzondering, en die moet de gemeente goed motiveren. Wilt u een handhavingsverzoek indienen, of is tegen u een handhavingsverzoek gedaan? Neem gerust contact met ons op.

LiebregtsLeistra

Waar kunnen we u mee helpen?

Contact