Beroep zonder zienswijze, na Varkens in Nood toch mogelijk

Geschreven door Wiert Leistra
6 mei 2021 · 4 minuten leestijd

Tot voor kort gold in het omgevingsrecht een harde regel: wie tegen een ontwerpbesluit geen zienswijze had ingediend, kon later geen beroep instellen. Die regel staat in artikel 6:13 Awb en werd ook wel de 'personenfuik' genoemd. Op 14 januari 2021 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie in de zaak Varkens in Nood (C-826/18) die regel deels opzijgezet. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft daarop op 14 april 2021 haar koers bepaald (ECLI:NL:RVS:2021:786). Daarover meer in dit artikel.

De oude regel

Artikel 6:13 Awb bepaalt in de kern dat geen beroep kan instellen de belanghebbende aan wie redelijkerwijs kan worden verweten dat hij geen zienswijze naar voren heeft gebracht. De regel geldt voor besluiten die met de uitgebreide procedure van afdeling 3.4 Awb zijn voorbereid, zoals een bestemmingsplan of een omgevingsvergunning voor een afwijking van het bestemmingsplan. Het ontwerp ligt dan zes weken ter inzage en iedereen kan een zienswijze indienen. Wie die kans liet liggen, viel buiten de boot.

Daarnaast gold de zogenoemde onderdelentrechter. Een appellant die wel een zienswijze had ingediend, kon in beroep alleen opkomen tegen de onderdelen van het besluit waarover hij die zienswijze had ingediend.

Varkens in Nood

De zaak zelf ging over een vergunning voor een varkenshouderij. Drie milieuorganisaties hadden geen zienswijze ingediend en werden daarom niet-ontvankelijk verklaard. Het Hof van Justitie oordeelde dat dit in strijd is met het Verdrag van Aarhus. Het publiek moet toegang hebben tot de rechter, ook als het niet heeft deelgenomen aan de inspraak. Dat geldt voor besluiten die onder het verdrag vallen, zoals besluiten over activiteiten met belangrijke gevolgen voor het milieu.

De Afdeling trekt het breder

De Afdeling had het oordeel van het Hof kunnen beperken tot die zogenoemde Aarhus-besluiten. Dat heeft zij niet gedaan. Een beoordeling per besluit of het onder het verdrag valt, vindt zij onwerkbaar. Zij werpt artikel 6:13 Awb daarom niet meer tegen aan belanghebbenden in alle omgevingsrechtelijke zaken die met de uitgebreide procedure zijn voorbereid. Ook de onderdelentrechter laat zij in die zaken los. De Afdeling wacht verder op de wetgever.

Dat sluit aan bij het doel van de Aarhus-regels: wie geraakt wordt door een besluit over zijn leefomgeving, moet bij de rechter terechtkunnen. Daarbij merkt de Afdeling nog op dat de appellant zelf wel belanghebbende moet zijn en dat het relativiteitsvereiste blijft gelden.

Wat blijft wel?

De verruiming geldt niet voor besluiten die met de reguliere procedure zijn voorbereid. Tegen een gewone bouwvergunning staat eerst bezwaar open. Wie geen bezwaar maakt, kan daarna geen beroep instellen. Ook de beroepstermijn van zes weken blijft onverkort gelden. Wie te laat is, blijft te laat.

Een voorbeeld

Stel dat een gemeente een omgevingsvergunning verleent voor een veehouderij op 300 meter van uw woning. Het ontwerp lag in de zomer ter inzage en u was op vakantie. Onder de oude lijn kon u daarna geen beroep meer instellen, omdat u geen zienswijze had ingediend en uw afwezigheid geen goede reden was. Na de uitspraak van 14 april 2021 is uw beroep ontvankelijk, mits u belanghebbende bent en het beroep binnen de termijn indient. U kunt dan bovendien alle onderdelen van de vergunning aanvechten, niet alleen de onderdelen waarover een ander een zienswijze indiende.

Advies

Al met al is de toegang tot de rechter in het omgevingsrecht flink ruimer geworden. Dat betekent niet dat een zienswijze overbodig is. Een zienswijze geeft de gemeente de kans een fout nog voor de vaststelling te herstellen en laat al vroeg zien welke belangen in het geding zijn. Wél kunt u niet langer worden tegengehouden omdat u die stap heeft gemist. Overweegt u beroep tegen een bestemmingsplan of vergunning zonder dat u een zienswijze heeft ingediend? Neem gerust contact met ons op.

LiebregtsLeistra

Waar kunnen we u mee helpen?

Contact