Participatie is een van de kernbegrippen van de Omgevingswet. Wie een omgevingsvergunning aanvraagt, krijgt daar vroeg of laat mee te maken. Op het eerste gezicht lijkt het een verplichting om de omgeving bij elk plan te betrekken. Dat is niet het geval. In dit artikel ga ik in op wat de wet wél van een aanvrager vraagt.
Aanvraagvereiste
Bij een aanvraag om een omgevingsvergunning moet de aanvrager aangeven of hij derden bij de voorbereiding heeft betrokken, en zo ja, hoe en wat daarvan de resultaten zijn (artikel 16.55 Omgevingswet). Dat staat uitgewerkt in artikel 7.4 van de Omgevingsregeling. Het is een informatieplicht, geen plicht om te participeren. Een aanvrager die invult dat hij niemand heeft gesproken, voldoet aan het vereiste.
Dat de wet geen participatie afdwingt, betekent niet dat het zonder gevolgen is. Het bevoegd gezag moet bij de beoordeling van de aanvraag alle betrokken belangen meewegen. Een aanvraag waarbij de buren al zijn gehoord en hun zorgen zijn verwerkt, verloopt doorgaans soepeler dan een aanvraag waarop de buren pas in bezwaar reageren.
Verplichte participatie
De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarin participatie wél verplicht is. Die bevoegdheid geldt alleen voor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit, dus voor activiteiten die in strijd zijn met het omgevingsplan. Veel gemeenten hebben daarvan gebruikgemaakt, bijvoorbeeld voor woningbouwprojecten boven een bepaald aantal woningen, windturbines of grootschalige bedrijfsbebouwing. Wie in zo'n geval niet of onvoldoende participeert, loopt het risico dat het college de aanvraag buiten behandeling laat. Het college moet de aanvrager wel eerst de gelegenheid geven dat te herstellen (artikel 4:5 Awb).
Hoe participeren?
De wet schrijft geen vorm voor. Een gesprek aan de keukentafel met de directe buren kan volstaan bij een kleine ontwikkeling. Bij een groter project ligt een informatieavond of een klankbordgroep meer voor de hand. Gemeenten hebben vaak een participatiebeleid of een handreiking met verwachtingen. Het is verstandig daarop aan te sluiten.
Uiteraard is participatie geen onderhandeling waarin de buren een vetorecht hebben. Wel is een verslag van de bijeenkomsten, met de punten die zijn ingebracht en de manier waarop daarop is gereageerd, een sterk stuk bij de aanvraag. Dat sluit aan bij wat de Omgevingsregeling vraagt: de resultaten van de participatie.
Gevolgen voor omwonenden
Voor omwonenden biedt participatie een kans om vroeg invloed uit te oefenen. Een zorg over inkijk of parkeren is in een vroeg stadium vaak nog op te lossen met een aanpassing van het ontwerp. Na de vergunningverlening resteert alleen nog bezwaar. Wél is van belang dat participatie het recht om bezwaar te maken niet aantast. Wie meedeed aan een informatieavond, kan nog steeds bezwaar maken tegen de vergunning.
Participatie bij het omgevingsplan
Bij een wijziging van het omgevingsplan is de positie anders. Daar is het de gemeente die bij de start bekend moet maken hoe zij participatie vormgeeft, en bij de vaststelling moet aangeven wat de participatie heeft opgeleverd. Gemeenten leggen die taak in de praktijk vaak bij de initiatiefnemer. Voor een initiatiefnemer maakt het dus uit welke route hij kiest: een buitenplanse omgevingsplanactiviteit met het aanvraagvereiste, of een planwijziging met de participatieregels voor de gemeente.
Advies
Participatie is bij de meeste aanvragen geen plicht, maar in de praktijk wel een verstandige investering. Ga na of de gemeenteraad uw plan heeft aangewezen als geval van verplichte participatie, en leg vast wie u heeft gesproken en wat dat opleverde. Wilt u weten wat de gemeente van uw aanvraag verwacht, of wilt u als omwonende invloed op een plan in uw omgeving? Bel of mail ons gerust.
Gaat het om een omgevingsvergunning? Lees meer over onze aanpak als advocaat omgevingsvergunning.