Een veelgehoord misverstand is dat een bezwaarschrift een besluit 'bevriest'. Dat is in het bestuursrecht niet zo. Artikel 6:16 Awb bepaalt dat bezwaar of beroep de werking van het besluit niet schorst, tenzij een wet anders bepaalt. Een vergunninghouder kan dus in beginsel gewoon gebruikmaken van zijn vergunning, ook als de buren bezwaar hebben gemaakt. Wie dat wil voorkomen, moet de rechter om een voorlopige voorziening vragen. In dit artikel ga ik in op de voorwaarden.
Wettelijke basis
Artikel 8:81, eerste lid, Awb luidt als volgt: Indien tegen een besluit bij de bestuursrechter beroep is ingesteld dan wel, voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de bestuursrechter, bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld, kan de voorzieningenrechter van de bestuursrechter die bevoegd is of kan worden in de hoofdzaak, op verzoek een voorlopige voorziening treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist.
Een stevige volzin, die neerkomt op drie voorwaarden. Ten eerste moet er een hoofdzaak lopen: een bezwaar of een beroep tegen hetzelfde besluit. Een losse voorlopige voorziening zonder bezwaar of beroep is niet mogelijk. Ten tweede moet er sprake zijn van onverwijlde spoed. Ten derde maakt de voorzieningenrechter een afweging van de betrokken belangen.
Spoedeisend belang
De verzoeker moet aannemelijk maken dat hij de uitkomst van het bezwaar of beroep niet kan afwachten. Bij een omgevingsvergunning voor een bouwwerk is dat meestal het geval als de bouw op korte termijn begint. Een gebouwd pand is immers lastig terug te draaien, ook al is dat juridisch wel mogelijk. Bij een besluit tot sloop van een monument of het kappen van een boom is de spoed nog duidelijker: wat weg is, komt niet terug. Daarentegen ontbreekt het spoedeisend belang doorgaans als de vergunninghouder heeft toegezegd niet te beginnen voordat op het bezwaar is beslist.
Belangenafweging
De voorzieningenrechter beoordeelt vervolgens de zaak voorlopig. Hij vraagt zich af of het besluit naar verwachting in bezwaar of beroep standhoudt. Acht hij die kans klein, dan ligt schorsing voor de hand. Is de uitkomst onzeker, dan weegt hij de belangen van de verzoeker af tegen die van de vergunninghouder en het bestuursorgaan. Een ondernemer met vertraging en extra kosten heeft een reëel belang, net als een omwonende die vreest voor zijn woongenot. De voorzieningenrechter zoekt naar de oplossing die het minst onomkeerbaar is.
De voorzieningenrechter is niet beperkt tot schorsen. Hij kan ook een voorziening op maat treffen, bijvoorbeeld dat alleen de funderingswerkzaamheden mogen beginnen, of dat het bestuursorgaan binnen een bepaalde termijn op het bezwaar moet beslissen. Het oordeel is voorlopig en bindt de rechter in de hoofdzaak niet.
Kortsluiting
Loopt er al beroep bij de rechtbank, dan kan de voorzieningenrechter op grond van artikel 8:86 Awb direct uitspraak doen in de hoofdzaak. Hij doet dat als hij na de zitting van oordeel is dat nader onderzoek redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak. Partijen krijgen zo in één keer duidelijkheid. Bij een verzoek hangende bezwaar is die kortsluiting niet mogelijk, omdat er dan nog geen beroep bij de rechter ligt.
Ook voor de vergunninghouder
Een voorlopige voorziening is niet alleen een middel voor omwonenden. Ook een vergunninghouder of een overtreder kan erom vragen. Denk aan de situatie waarin het college een vergunning in bezwaar heeft herroepen, of een last onder dwangsom heeft opgelegd met een korte begunstigingstermijn. De voorzieningenrechter kan dan bepalen dat de herroeping voorlopig buiten werking blijft of dat de begunstigingstermijn wordt verlengd. De toets is dezelfde: spoed, een voorlopig oordeel over de rechtmatigheid en een afweging van de belangen.
Advies
Een voorlopige voorziening is een middel voor situaties waarin wachten onherstelbare gevolgen heeft. Dien het verzoek in zodra duidelijk is dat de uitvoering begint, en onderbouw zowel de spoed als de inhoudelijke bezwaren. Wordt er naast u gebouwd terwijl uw bezwaar nog loopt, of wilt u weten of schorsing in uw geval kans maakt? Bel of mail ons gerust.