Een last onder dwangsom is een veelgebruikt middel van de gemeente om een overtreding te beëindigen. De overtreder krijgt een termijn, de begunstigingstermijn, om de overtreding ongedaan te maken. Doet hij dat niet, dan verbeurt hij dwangsommen. Bezwaar tegen de last verandert daar niets aan. Daarover meer in dit artikel, en over de vraag wanneer een voorlopige voorziening uitkomst biedt.
De last
Een last onder dwangsom bestaat uit drie onderdelen (artikelen 5:32a en 5:32b Awb). Ten eerste de omschrijving van de herstelmaatregel: wat moet de overtreder doen? Ten tweede de begunstigingstermijn: binnen welke termijn? Ten derde de dwangsom: welk bedrag verbeurt hij per tijdseenheid of per overtreding, en tot welk maximum? De dwangsom moet in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde werking ervan.
De begunstigingstermijn moet lang genoeg zijn om de last uit te voeren. Voor het verwijderen van een schutting volstaat vaak een paar weken, voor het afbreken van een woning of het beëindigen van een bedrijfsactiviteit is een langere termijn nodig.
Bezwaar schorst niet
Ook bij een last onder dwangsom geldt dat bezwaar de werking van het besluit niet schorst (artikel 6:16 Awb). De begunstigingstermijn loopt dus door. Is die termijn verstreken terwijl het bezwaar nog loopt, dan verbeurt de overtreder dwangsommen als hij de last niet heeft uitgevoerd. Wordt de last later in bezwaar of beroep herroepen, dan vervallen de verbeurde dwangsommen. Blijft de last in stand, dan zijn ze in beginsel verschuldigd. Sommige gemeenten verlengen uit zichzelf de begunstigingstermijn tot na de beslissing op bezwaar. Daar is de gemeente echter niet toe verplicht.
Voorlopige voorziening
Wie het risico van verbeurde dwangsommen niet wil lopen, kan de voorzieningenrechter vragen de last te schorsen of de begunstigingstermijn te verlengen. Het spoedeisend belang ligt doorgaans voor de hand als de termijn bijna verstrijkt en uitvoering van de last onomkeerbaar is, zoals bij afbraak. Uitvoeren en later gelijk krijgen helpt de overtreder dan immers weinig.
De voorzieningenrechter kijkt voorlopig naar de rechtmatigheid van de last. Is er wel een overtreding? Is de gemeente bevoegd? Bestaat er concreet zicht op legalisering, of is handhaving onevenredig? Ook de positie van derden telt mee. Als een omwonende om handhaving heeft gevraagd, weegt zijn belang bij beëindiging van de overtreding zwaar.
Invordering
Verbeurde dwangsommen vordert de gemeente in met een aparte invorderingsbeschikking (artikel 5:37 Awb). Ook daartegen staat bezwaar open. In die procedure kan de overtreder niet meer aanvoeren dat de last zelf onrechtmatig was, maar wel dat hij de last tijdig heeft uitgevoerd of dat bijzondere omstandigheden aan invordering in de weg staan.
Wie is overtreder?
De gemeente kan een last alleen opleggen aan de overtreder. Dat is degene die de overtreding begaat, maar ook degene die het in zijn macht heeft de overtreding te beëindigen. Een eigenaar die zijn pand verhuurt aan een huurder die er zonder vergunning een bedrijf exploiteert, kan daarom ook zelf als overtreder worden aangemerkt. Dat is voor eigenaren een serieuze valkuil. In een verzoek om voorlopige voorziening kan de eigenaar aanvoeren dat hij niet wist en niet kon weten van de overtreding, of dat hij zijn best heeft gedaan die te beëindigen.
Advies
Een last onder dwangsom vraagt om snel handelen: noteer de begunstigingstermijn en vraag tijdig om verlenging of om een voorlopige voorziening als de last onterecht of onuitvoerbaar is. Heeft u een last onder dwangsom ontvangen, of wacht u op handhaving tegen een overtreding naast u? Bel of mail ons gerust.