Wie beroep instelt tegen een bestemmingsplan of een wijziging van het omgevingsplan, vraagt vaak tegelijk om schorsing van het plan. Lange tijd nam de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het spoedeisend belang daarbij vrij gemakkelijk aan. In een uitspraak van 12 november 2024 heeft de voorzieningenrechter die lijn bijgesteld (ECLI:NL:RVS:2024:4551). Daarover meer in dit artikel.
Wat was er aan de hand?
Een bestemmingsplan zelf is geen bouwvergunning. Het maakt bouwen mogelijk, maar voor het bouwen zelf is in de regel nog een omgevingsvergunning nodig. Toch nam de voorzieningenrechter tot nu toe doorgaans spoed aan zodra de initiatiefnemer liet weten dat hij van plan was te bouwen of een vergunning aan te vragen. Het enkele voornemen was voldoende.
Nieuwe lijn
De voorzieningenrechter oordeelt nu dat het enkele voornemen om te bouwen of een vergunning aan te vragen onvoldoende is om spoed aan te nemen. Volgens de voorzieningenrechter komt het in de praktijk zelden voor dat al vóór de uitspraak in de hoofdzaak een vergunning wordt aangevraagd en daadwerkelijk wordt gebouwd. Wél is er spoed als een aanvraag om een omgevingsvergunning is ingediend, als met meer dan een enkele stelling aannemelijk is dat zo'n aanvraag binnenkort volgt, of als het plan zelf onomkeerbare gevolgen kan hebben. Een nieuw verzoek blijft mogelijk als de omstandigheden veranderen.
Het omgevingsplan
De uitspraak ging over een bestemmingsplan dat nog onder de oude Wet ruimtelijke ordening was vastgesteld. Voor het omgevingsplan onder de Omgevingswet speelt een extra punt. Een wijziging van het omgevingsplan treedt vier weken na bekendmaking in werking, dus nog binnen de beroepstermijn van zes weken. Een verzoek om voorlopige voorziening heeft geen schorsende werking. Bovendien kan het omgevingsplan bouwactiviteiten vergunningvrij maken. Waar geen vergunning meer nodig is, kan na inwerkingtreding van het plan direct worden begonnen.
Voor verzoekers betekent dat: zij moeten goed in de gaten houden wanneer een verzoek zinvol is. Te vroeg indienen leidt tot afwijzing wegens gebrek aan spoed, te laat indienen kan betekenen dat het terrein al bouwrijp wordt gemaakt. Ook het bouwrijp maken, zoals het kappen van bomen of het dempen van sloten, kan onomkeerbaar zijn.
Voor initiatiefnemers
Voor initiatiefnemers heeft de nieuwe lijn ook een keerzijde. Wie na de vaststelling van een plan snel wil beginnen, krijgt minder vaak een voorlopig oordeel van de voorzieningenrechter over de rechtmatigheid van het plan. Hij bouwt dan op eigen risico, met de kans dat de Afdeling het plan later vernietigt.
Herstel onder oud recht
Voor plannen die nog onder de Wro zijn vastgesteld, speelt nog een bijzonderheid. Treedt zo'n plan na 1 januari 2024 in werking en vernietigt de Afdeling het later, dan is herstel onder de Wro volgens een uitspraak van de Afdeling van 27 maart 2024 niet meer mogelijk. Een gebrek kan dan alleen nog worden opgelost met een wijziging van het omgevingsplan onder het nieuwe recht. Dat maakt het voor zowel de gemeente als de initiatiefnemer aantrekkelijker om de uitkomst van de hoofdzaak af te wachten, of om een schorsing te accepteren.
Advies
Al met al vraagt een verzoek om schorsing van een plan om een concrete onderbouwing van de spoed: een ingediende aanvraag, een planning of werkzaamheden die op het punt staan te beginnen. Overweegt u beroep en een verzoek om voorlopige voorziening tegen een bestemmingsplan of omgevingsplan? Bel of mail ons gerust.